„Zawsze czuję się odpowiedzialna za nastrój innych.” „Nie umiem prosić o pomoc – muszę dawać radę sama.” „Kiedy jest za dobrze, czekam, aż coś się posypie.” „Bliskość mnie przeraża, choć jej desperacko szukam.” Jeśli te zdania brzmią znajomo, może warto przyjrzeć się temu, co wyniosłeś/aś z domu rodzinnego.
Czym jest DDA?
DDA to skrót od „Dorosłe Dziecko Alkoholika” – określenia opisującego osobę, która wychowała się w rodzinie z problemem alkoholowym. Ważne zastrzeżenie: DDA nie jest diagnozą psychiatryczną ani chorobą. To nawykowy sposób działania, przeżywania emocji i myślenia o świecie, ukształtowany przez doświadczenia z dysfunkcyjnego domu.
Schematy wyniesione z takiego dzieciństwa często działają automatycznie i poza świadomością – i właśnie dlatego bywają tak trudne do zmiany. Osoba DDA może całe życie zmagać się z ich konsekwencjami, nie wiedząc, że to właśnie tam tkwi źródło jej trudności.
Jak wygląda dzieciństwo w rodzinie alkoholowej?
Rodzina z problemem alkoholowym to środowisko naznaczone nieprzewidywalnością, chaosem i brakiem bezpieczeństwa. Dziecko nigdy nie wie, w jakim nastroju wróci rodzic, czy dziś będzie spokojnie, czy dojdzie do awantury. Uczy się więc nieustannie „czytać” atmosferę, przewidywać zagrożenia i dostosowywać się, by przetrwać.
Często przejmuje też role niedostępne dla jego wieku: godzi rodziców, opiekuje się rodzeństwem, zarządza domem. Strategie te są adaptacyjne w dzieciństwie – pozwalają funkcjonować w trudnych warunkach. W dorosłości mogą jednak stać się źródłem głębokiego cierpienia.
Typowe cechy i wzorce u osób DDA
Wzorzec cech DDA opisał po raz pierwszy Timmen Cermak w 1986 roku. Współcześnie badacze wskazują na szereg charakterystycznych schematów, które często pojawiają się u dorosłych dzieci alkoholików:
- Trudność z zaufaniem – wynikająca z wielokrotnego zawiedzenia przez osoby, które powinny być oparciem,
- Nadmierna odpowiedzialność – branie na siebie cudzych problemów, trudność z delegowaniem i odpoczywaniem,
- Lęk przed utratą kontroli – sztywne trzymanie się reguł lub przeciwnie, poczucie chaosu gdy „za dobrze”,
- Niska samoocena i poczucie winy – przekonanie, że nie zasługuje się na miłość „po prostu tak”,
- Trudności w relacjach – zarówno nadmierne zbliżenie, jak i paniczna ucieczka od bliskości,
- Hiperczujność – stałe wyczulenie na nastroje innych, natychmiastowe „skanowanie” otoczenia,
- Poczucie bycia „innym” – wrażenie, że nie pasuje się do reszty, że coś jest „nie tak”.
Ryzyko uzależnień i trudności zdrowotne
Badania wskazują, że dorosłe dzieci alkoholików są czterokrotnie bardziej narażone na uzależnienie niż osoby wychowane w rodzinach bez problemu alkoholowego. Wynika to ze wzorców wyniesionych z domu, ale i nabytych mechanizmów radzenia sobie z trudnymi emocjami. Polmed
Ryzyko to nie jest jednak wyrokiem – fakt wywodzenia się z domu z problemem alkoholowym o niczym ostatecznie nie przesądza. Decydują o tym indywidualne czynniki: środowisko, genetyka, styl życia i zdrowie psychiczne danej osoby.
Osoby DDA częściej zmagają się również z depresją, zaburzeniami lękowymi i trudnościami psychosomatycznymi. Zgodnie z metaanalizą Bellisa i współpracowników każde kolejne trudne doświadczenie z dzieciństwa zwiększa ryzyko depresji, zaburzeń lękowych, uzależnień i problemów somatycznych w dorosłości. Instytutzdrowiamentalnego
Czy można z tego wyjść?
Tak – i to jest najważniejsza wiadomość. Schematy DDA nie są trwałym wyrokiem, nawet jeśli towarzyszą człowiekowi przez dekady. Są wyuczonymi wzorcami, które można rozpoznać, zrozumieć i – stopniowo – zmienić.
Pierwszym krokiem jest zwykle sama świadomość: zobaczenie, skąd pochodzą pewne schematy myślenia i reagowania. Kolejnym – praca terapeutyczna, która pozwala przepracować trudne doświadczenia z dzieciństwa i budować nowe, zdrowsze wzorce.
W My Therapy Clinic terapią osób DDA i ich bliskich zajmuje się Aleksandra Helon, psycholog z doświadczeniem w pracy z uzależnieniami i współuzależnieniem. Możesz też skorzystać z konsultacji psychologicznej jako pierwszego kroku do rozmowy o tym, czego potrzebujesz.
FAQ
Czy DDA dotyczy tylko dzieci alkoholików?
Pojęcie DDA odnosi się do rodzin z problemem alkoholowym, ale podobne wzorce mogą dotyczyć osób wychowanych w innych typach rodzin dysfunkcyjnych – z przemocą, uzależnieniem od innych substancji, zaburzeniami psychicznymi rodziców.
Czy każde dziecko alkoholika staje się DDA?
Nie – część osób wychowanych w takich rodzinach nie przejawia opisanych wzorców, szczególnie gdy miała dostęp do wsparcia innego dorosłego (np. dziadków, nauczyciela).
Czy DDA to powód do wstydu?
Absolutnie nie – syndrom DDA jest konsekwencją doświadczeń, na które jako dziecko nie miałeś/aś żadnego wpływu.
W jakim wieku można zacząć terapię DDA?
W każdym – zarówno młode osoby dorosłe, jak i te po pięćdziesiątce mogą odnieść z niej korzyść.
Rozpoznajesz u siebie cechy DDA i chcesz to przepracować? Umów konsultację w My Therapy Clinic w Rzeszowie.
