„Wiem, co powinienem/powinnam zrobić, ale i tak tego nie robię” – to jedno z najczęstszych zdań, jakie słyszą terapeuci pracujący z osobami z ADHD. Paradoks polega na tym, że sama wiedza o swoich trudnościach rzadko wystarcza do trwałej zmiany zachowania. Właśnie w tym miejscu coraz częściej pojawia się terapia dialektyczno-behawioralna (DBT).
Dlaczego sama świadomość problemu nie wystarcza?
Wiele osób z ADHD ma wysoki poziom samoświadomości – potrafią dokładnie nazwać, co im przeszkadza i co teoretycznie mogłoby pomóc. Mimo to wdrożenie tej wiedzy w praktyce bywa bardzo trudne. Wynika to z odmiennych mechanizmów samoregulacji charakterystycznych dla ADHD, a nie z braku motywacji czy zaangażowania.
Metaanaliza Willcutta i współpracowników wykazała, że osoby z ADHD częściej doświadczają trudności związanych z hamowaniem reakcji, pamięcią roboczą i kontrolą poznawczą – co bezpośrednio utrudnia wykorzystywanie wiedzy i świadomych strategii w sytuacjach wymagających szybkiego działania.
Czym jest DBT i dlaczego pasuje do mechanizmów ADHD?
Terapia dialektyczno-behawioralna, opracowana przez Marshę Linehan, pierwotnie powstała z myślą o osobach z silną dysregulacją emocji. W przeciwieństwie do podejść skupionych głównie na zmianie sposobu myślenia, DBT koncentruje się na systematycznym treningu konkretnych umiejętności: regulacji emocji, tolerancji dyskomfortu, uważności i kontroli impulsów.
To podejście trafia bezpośrednio w obszary, które sprawiają największe trudności osobom z ADHD – nie tylko deficyt uwagi, ale przede wszystkim trudności w hamowaniu reakcji i regulowaniu emocji.
Co mówią badania o skuteczności DBT w ADHD?
Badania nad zastosowaniem DBT w ADHD u dorosłych przynoszą obiecujące wyniki. Randomizowane badanie pilotażowe z 2025 roku wykazało, że terapia dialektyczno-behawioralna wpływa pozytywnie zarówno na poznawcze, jak i emocjonalne aspekty ADHD u dorosłych. Wiley Online Library
Metaanaliza badań randomizowanych z kontrolą potwierdziła, że interwencje psychoterapeutyczne, w tym oparte na DBT, poprawiają zarządzanie objawami i regulację emocjonalną, często jako uzupełnienie farmakoterapii, a dalszy rozwój adaptacji DBT może obejmować większe wykorzystanie technologii, co zwiększyłoby dostępność tej formy wsparcia. ScienceDirect
Badanie efektywności grupowego treningu umiejętności DBT prowadzonego online wykazało, że interwencja okazała się skuteczna w redukcji objawów ADHD, a dodatkowo poprawiła regulację emocji oraz jakość życia uczestników. Taylor & Francis Online
Co ciekawe, jedno z większych badań porównujących różne formy wsparcia – obejmujące ponad 400 pacjentów – wykazało, że choć farmakoterapia silniej redukowała podstawowe objawy ADHD w trakcie badania, to terapia grupowa oparta na DBT miała bardziej długotrwały efekt na ogólny stan kliniczny i jakość życia pacjentów w obserwacji długoterminowej. nih
Dysregulacja emocji – pomijany element ADHD
Choć trudności z regulacją emocji nie są formalnym kryterium diagnostycznym ADHD, coraz więcej badaczy uważa je za integralny element tego zaburzenia, a nie jedynie współwystępujący problem. Wynikają one z tych samych mechanizmów neurobiologicznych, które odpowiadają za trudności z hamowaniem reakcji i kontrolą impulsów – co czyni DBT, skoncentrowane właśnie na regulacji emocji, szczególnie trafnym podejściem.
Jak DBT zmienia podejście terapeutyczne?
DBT zachęca do zadawania innego pytania niż klasyczne podejścia: zamiast „dlaczego pacjent tak myśli?”, pyta „jakiej umiejętności brakuje mu, aby poradzić sobie skuteczniej?”. To przesunięcie akcentu z interpretacji na trening konkretnych kompetencji ma szczególne znaczenie u osób, które przez lata słyszały, że powinny „bardziej się postarać”, podczas gdy w rzeczywistości potrzebowały skuteczniejszych narzędzi do regulowania własnego układu nerwowego.
Czy DBT zastępuje inne formy terapii ADHD?
Nie – DBT najczęściej działa jako cenne uzupełnienie tradycyjnych metod terapeutycznych, w tym terapii poznawczo-behawioralnej oraz farmakoterapii prowadzonej przez psychiatrę. Decyzja o najlepszym połączeniu form wsparcia powinna być zawsze dopasowana indywidualnie, najlepiej po pełnej diagnozie ADHD.
FAQ
Czy DBT jest dostępne tylko dla osób z zaburzeniami osobowości?
Nie, choć DBT zostało pierwotnie opracowane z myślą o silnej dysregulacji emocji, coraz częściej stosuje się je też w pracy z ADHD, depresją czy zaburzeniami odżywiania.
Czym różni się DBT od CBT w pracy z ADHD?
CBT koncentruje się głównie na zmianie sposobu myślenia, podczas gdy DBT kładzie większy nacisk na trening konkretnych umiejętności samoregulacji i tolerancji dyskomfortu.
Czy DBT pomaga tylko dorosłym z ADHD?
Nie – badania pokazują obiecujące wyniki również u młodzieży z ADHD, choć większość dotychczasowych badań koncentruje się na dorosłych.
Czy DBT zastępuje leki na ADHD?
Nie, DBT najczęściej stosuje się jako uzupełnienie, a nie zamiennik farmakoterapii – decyzję o formie leczenia warto skonsultować ze specjalistą.
Masz wrażenie, że wiesz, co powinieneś/powinnaś robić, ale trudno Ci to wdrożyć? Umów konsultację w My Therapy Clinic w Rzeszowie i sprawdź, jakie podejście terapeutyczne będzie dla Ciebie najlepsze.
Bibliografia:
Basiri, N. (2025). The Effects of Dialectical Behavioural Therapy (DBT) on Cognitive and Emotional Symptoms of Adult ADHD: A Randomised Pilot Study. Counselling and Psychotherapy Research.
Dialectical behavioral therapy for adult attention deficit/hyperactivity disorder: A meta-analysis of randomized controlled trials (2025). Psychiatry Research.
Effectiveness of an online dialectical behavior therapy skills training in adults with ADHD: A randomized controlled trial. Psychotherapy Research, 35(3).
Dialectical behavioral therapy-based group treatment versus treatment as usual for adults with ADHD: a multicenter RCT. BMC Psychiatry.
Willcutt, E.G., Doyle, A.E., Nigg, J.T., Faraone, S.V., Pennington, B.F. (2005). Validity of the executive function theory of ADHD. Biological Psychiatry, 57(11).
