Niesamobójcze samookaleczenia (NSSI) to poważny, choć wciąż niedostatecznie rozpoznawany problem, który często współwystępuje z ADHD. Najnowsza metaanaliza opublikowana w czasopiśmie Psychiatry Research dostarcza nowych, istotnych danych na temat skali tego zjawiska.
Czym są niesamobójcze samookaleczenia?
Niesamobójcze samookaleczenia (NSSI, ang. Non-Suicidal Self-Injury) to celowe uszkadzanie własnego ciała bez intencji odebrania sobie życia – najczęściej w formie cięcia, drapania czy uderzania. Zjawisko to dotyka nawet około 20% nastolatków w populacji ogólnej i wiąże się przede wszystkim z trudnościami w regulacji emocji, wysoką impulsywnością oraz współwystępowaniem innych zaburzeń psychicznych, takich jak depresja.
Dlaczego ADHD i samookaleczenia mają wspólne mechanizmy?
Związek między ADHD a NSSI nie jest przypadkowy – oba zjawiska wiążą się z impulsywnością oraz deficytami w regulacji emocji. Mimo wyraźnych punktów stycznych, dotychczasowe badania na ten temat były niespójne, a wiele z nich opierało się na małych próbach badawczych, co ograniczało precyzyjne określenie skali problemu.
Co pokazała najnowsza metaanaliza?
Zespół badaczy przeprowadził systematyczny przegląd oraz metaanalizę literatury naukowej, przeszukując bazy MEDLINE, EMBASE i PsycINFO. Po zastosowaniu kryteriów włączenia do analizy zakwalifikowano 14 badań. Wyniki są jednoznaczne: łączna częstość występowania niesamobójczych samookaleczeń wśród osób z ADHD wyniosła 27%, przy zbliżonych wartościach zarówno wśród nastolatków (28%), jak i dorosłych (25%). ScienceDirect
Co ważne, w porównaniu z osobami bez ADHD, osoby z ADHD miały dwukrotnie wyższe szanse na podejmowanie zachowań samookaleczających, a ryzyko to utrzymuje się od okresu adolescencji aż do dorosłości. ScienceDirect
Różnice związane z płcią
Jednym z najbardziej uderzających wniosków z badania są różnice między kobietami a mężczyznami. U kobiet z ADHD odnotowano czterokrotnie wyższe ryzyko wystąpienia NSSI niż u mężczyzn z ADHD. To istotna informacja, biorąc pod uwagę, że ADHD u dziewcząt i kobiet bywa diagnozowane później i rzadziej niż u chłopców i mężczyzn, co może opóźniać wdrożenie odpowiedniego wsparcia. ScienceDirect
Dlaczego ten temat jest tak ważny?
Samookaleczenia, choć z definicji nie mają na celu odebrania sobie życia, są jednym z istotnych czynników ryzyka w kontekście szerzej pojętego zdrowia psychicznego – w tym także myśli i prób samobójczych. Najnowsze badania wskazują, że non-suicidal self-injury jest istotnie częstsze u osób z ADHD, choć wyniki badań cechuje duża heterogeniczność między poszczególnymi badaniami, co podkreśla potrzebę dalszych, bardziej precyzyjnych analiz. ScienceDirect
Autorzy metaanalizy zaznaczają, że wyniki należy interpretować z ostrożnością ze względu na ograniczoną liczbę dostępnych badań, oraz wskazują na konieczność dalszych analiz mechanizmów leżących u podłoża tej zależności.
Co to oznacza w praktyce klinicznej?
Te dane są ważnym sygnałem dla rodziców, nauczycieli i specjalistów pracujących z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi z ADHD. Trudności w regulacji emocji, które tak często towarzyszą ADHD, mogą prowadzić do poszukiwania sposobów radzenia sobie z napięciem emocjonalnym – a samookaleczenia bywają jednym z takich (szkodliwych) mechanizmów.
Wczesne rozpoznanie ADHD oraz towarzyszących mu trudności emocjonalnych ma kluczowe znaczenie. Pełna diagnoza ADHD pozwala lepiej zrozumieć indywidualny profil funkcjonowania danej osoby, a odpowiednio dobrana terapia – np. terapia dialektyczno-behawioralna lub poznawczo-behawioralna – może pomóc w nauce zdrowszych sposobów regulacji emocji.
FAQ
Czy każda osoba z ADHD jest zagrożona samookaleczeniami?
Nie, ale dane pokazują podwyższone ryzyko w tej grupie – warto być uważnym na sygnały, zwłaszcza w okresach silnego stresu emocjonalnego.
Czy samookaleczenia zawsze świadczą o myślach samobójczych?
Nie – z definicji NSSI nie ma na celu odebrania sobie życia, jednak to poważny sygnał, który zawsze warto skonsultować ze specjalistą.
Dlaczego ryzyko jest wyższe u kobiet z ADHD?
Dokładne mechanizmy nie są jeszcze w pełni poznane, ale może to mieć związek m.in. z późniejszą diagnozą ADHD u kobiet i odmiennym sposobem radzenia sobie z emocjami.
Co zrobić, jeśli zauważam u dziecka lub bliskiej osoby ślady samookaleczeń?
Warto zareagować bez oceniania i obwiniania, a przede wszystkim umówić konsultację ze specjalistą – to sygnał, że dana osoba potrzebuje wsparcia w regulacji trudnych emocji.
Zauważasz u siebie lub bliskiej osoby trudności z regulacją emocji, które mogą wiązać się z ADHD? Umów konsultację w My Therapy Clinic w Rzeszowie.
Bibliografia:
Barros, E.B., Colnaghi, B., Ker, L., Celeri, E.H.R.V., Della-Torre, O., Azevedo, R.C.S. (2026). Non-suicidal self-injury in individuals with attention-deficit/hyperactivity disorder: A systematic review and Meta-analysis with Age- and Sex-stratified findings. Psychiatry Research, 358, 116975.
